Ο όρος αξία χρησιμοποιείται
με διάφορους τρόπους αναλόγως του αντικειμένου. Άλλη έννοια έχει στα
χρηματοοικονομικά, άλλη στην παραγωγή, άλλη στις πωλήσεις κ.ο.κ. Για το CRM, η αξία προσδιορίζεται από τον ακόλουθο ορισμό:
Αξία
είναι η αντίληψη του πελάτη για τη διαφορά μεταξύ του οφέλους που λαμβάνει από
ένα προϊόν ή υπηρεσία και της θυσίας που έχει κάνει για να αποκομίσει το όφελος
αυτό.
Η αξία με τη μορφή εξίσωσης απεικονίζεται ως εξής:
Επομένως όταν η επιχείρηση θέλει να μεγαλώσει την αξία στον
πελάτη έχει στη διάθεσή της δύο τρόπους. Ο ένας είναι να αυξήσει τα οφέλη και ο
δεύτερος να μειώσει τις θυσίες. Φυσικά είναι δόκιμο να συμβούν και τα δύο
ταυτόχρονα ώστε να είναι μεγαλύτερη η αξία.
Σχετικά με τις θυσίες, αυτές αφορούν σε διάφορα που
προσφέρει ο πελάτης προκειμένου να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Μία γενική
κατηγοριοποίηση των τύπων των θυσιών αποτελείται από τρεις κύριες κατηγορίες:
- Χρήματα: Πρόκειται για τα χρήματα που πρέπει να δαπανήσει ο πελάτης προκειμένου να αγοράσει ένα προϊόν ή μία υπηρεσία. Το συγκεκριμένο ποσό για την εξαρτάται από την τιμή του προϊόντος ή της υπηρεσίας αλλά δεν περιορίζεται μόνο από αυτή. Υπάρχουν και επιπλέον κόστη όπως οι επιβαρύνσεις σε μία πιστωτική κάρτα, επιβαρύνσεις από τα επιτόκια, κόστη συντήρησης κ.α. Ένα απλό παράδειγμα αποτελεί η αγορά ενός κινητού τηλεφώνου από ένα ηλεκτρονικό κατάστημα. Ο πελάτης αναζητεί στο κατάστημα και βρίσκει το κινητό τηλέφωνο που θέλει να αγοράσει. Στην οθόνη εκτός της φωτογραφίας και των χαρακτηριστικών του τηλεφώνου αναγράφεται η τιμή του π.χ. 350€. Όταν όμως αποφασίζει να το παραγγείλει διαπιστώνει ότι στην αναγραφόμενη τιμή δεν έχει συμπεριληφθεί ο ΦΠΑ αλλά και τα μεταφορικά. Η επιχείρηση μπορεί να ενισχύσει τη θετική εικόνα στην εμπειρία του πελάτη με ενέργειες όπως εκπτώσεις αν ο πελάτης πληρώσει με μετρητά έναντι δόσεων, εκπτώσεις αν ο πελάτης προμηθευτεί σημαντική ποσότητα από το προϊόν κ.ο.κ. Γενικά και αναλόγως της δυναμικής του πελάτη, μπορεί να διαμορφώνει ανάλογα τις τιμές των προϊόντων/υπηρεσιών της συνεισφέροντας στην δημιουργία αξίας.
- Κόστη Αναζήτησης: Η σκέψη του πελάτη για μία προμήθεια προϊόντος μπορεί να εμπεριέχει αρκετή προεργασία για την αναζήτηση και επιλογή του κατάλληλου προϊόντος μέσα από μία γκάμα επιλογών. Αυτό συμβαίνει και σε ιδιώτες πελάτες που ψάχνουν για παράδειγμα να αγοράσουν ένα αυτοκίνητο αλλά έχει αρκετή δουλειά ιδίως για τις επιχειρήσεις. Ιδιαίτερα στο περιβάλλον B2B η αναζήτηση κρύβει σημαντικής αξίας κόστη. Για παράδειγμα μία επιχείρηση θέλει να προμηθευτεί ένα σύστημα CRM. Προκειμένου να δει τις διάφορες λύσεις πραγματοποιεί ταξίδια στις εγκαταστάσεις άλλων επιχειρήσεων που ήδη έχουν προμηθευτεί ανάλογα συστήματα για να τα δει επί τόπου. Στην αναζήτηση και την αξιολόγηση λύσεων μπορεί να συμμετέχουν αρκετοί άνθρωποι και αυτό αυξάνει το κόστος. Ένας από τους λόγους που οι πελάτες επιλέγουν τον ίδιο προμηθευτή χωρίς να ψάχνουν για εναλλακτικές περιπτώσεις είναι τα κόστη αναζήτησης. Η επιχείρηση/προμηθευτής μπορεί να κάνει ενέργειες κυρίως με την αξιοποίηση της τεχνολογίας ώστε να μειώσει τα κόστη αυτά και κατ’ επέκταση τα κόστη της αγοράς. Μπορεί αναλόγως του πελάτη, να είναι προετοιμασμένη ώστε να μπορεί να μετατρέψει τη διαδικασία αναζήτησης/αγοράς σε μία διαδικασία ρουτίνας η οποία επιφέρει χαμηλότερα κόστη για τον πελάτη προσαρμόζοντας αντίστοιχα τη διαχείριση των προϊόντων της. Με αυτόν τον τρόπο, το προϊόν είναι ήδη έτοιμο και μπορεί να ικανοποιήσει την ανάγκη του πελάτη αποτρέποντάς τον να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις.
- Ψυχικά Κόστη: Η διαδικασία μίας αγοράς είναι μία έντονη διαδικασία που εμπεριέχει συναισθήματα. Ένα παράδειγμα αποτελεί ο πελάτης που έχοντας χρήματα από το δώρο Χριστουγέννων προσπαθεί να αγοράσει πράγματα για το ταξίδι που θα κάνει τις μέρες των Χριστουγέννων στο εξωτερικό. Προσπαθεί να δει τι θέλει να αγοράσει, μιλάει με πωλητές που είναι εποχιακοί και δεν γνωρίζουν τα προϊόντα, αναγκάζεται να πληρώσει για κάποια από αυτά υψηλότερα ποσά, κινείται στην αγορά μέσα στο κρύο, κουβαλώντας αρκετές σακούλες και κουτιά μέχρι να ολοκληρώσει τα ψώνια. Επιπρόσθετα εμπεριέχεται και η ανασφάλεια που μπορεί να νοιώθει ο πελάτης όταν δεν είναι σίγουρος ότι το προϊόν που αγόρασε θα καλύψει την ανάγκη του μαζί με την πιθανότητα να υπάρχει οικονομική απώλεια άσκοπα για ένα προϊόν που δεν είναι το κατάλληλο. Οι πελάτες προσπαθούν να κάνουν συγκεκριμένες ενέργειες για να μειώσουν τις ανησυχίες τέτοιου είδους και να νοιώσουν καλύτερα. Μεταξύ άλλων τέτοιες ενέργειες είναι η προμήθεια αγαθών από συγκεκριμένες και γνωστές μάρκες, να διαπραγματεύονται τις τιμές, να επιλέγουν προμηθευτές που έχουν καλή φήμη, να ζητούν περισσότερες πληροφορίες ή ακόμα και να καθυστερούν τις αγορές τους. Ουσιαστικά όλες αυτές οι ενέργειες έχουν να κάνουν με τη μείωση του παρονομαστή της εξίσωσης της αξίας που είναι οι θυσίες. Εδώ είναι και η συνεισφορά της επιχείρησης που με αντίστοιχες επικοινωνίες και προσφορές μπορεί να μειώσει αυτές τις ανησυχίες. Για παράδειγμα η επιχείρηση μέσω ενός πλάνου διαμόρφωσης των τιμών βοηθάει τον πελάτη να νοιώσει λιγότερη ανησυχία για τα οικονομικά ή χρησιμοποιώντας εκπαιδευμένους πωλητές κερδίζει τον πελάτη όταν του αποδεικνύει ότι το προϊόν θα καλύψει την ανάγκη του.
Είναι ξεκάθαρο ότι τα χρήματα που πρέπει να δαπανηθούν για
μία αγορά, είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην εμπειρία του πελάτη αλλά δεν είναι ο μοναδικός. Η επιχείρηση στα
πλαίσια της διαχείρισης της εμπειρίας των πελατών της πρέπει να αξιοποιεί και
τους υπόλοιπους παράγοντες και να κάνει ενέργειες ώστε εκτός του οικονομικού
μέρους να δημιουργεί αξία και με άλλους τρόπους.
Τα κόστη δεν αφορούν μόνο στην αγορά του προϊόντος αλλά επεκτείνονται
σε αυτό που λέγεται Συνολικό Κόστος
Κτήσης (Total Cost of Ownership-TCO). Το
συνολικό κόστος κτήσης περιλαμβάνει εκτός του κόστους αγοράς του προϊόντος, τα
κόστη που απαιτούνται για τη χρήση του προϊόντος, τα κόστη συντήρησής του σε
όλη τη διάρκεια της ζωής του προϊόντος. Ένα από τα προφανή παραδείγματα είναι
το αυτοκίνητο όπου μετά την καταβολή του ποσού για την αγορά του, κόστη
προκύπτουν από τη βενζίνη που χρησιμοποιεί για να κινείται, τα φορολογικά, τα
κόστη συντήρησης ανά χρονικά διαστήματα, οι βλάβες, τα ατυχήματα κ.ο.κ. Αν
υποθέσουμε ότι ο κύκλος ζωής του αυτοκινήτου είναι 6 χρόνια όλα αυτά τα κόστη
δημιουργούν το TCO. Η
πολυπλοκότητα της κατάστασης έχει να κάνει με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια
της ζωής του προϊόντος υπάρχουν επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες, επικοινωνίες,
αναζήτηση μαζί με τα αντίστοιχα κόστη.
Η επιχείρηση οφείλει να έχει για τον κάθε πελάτη της ένα
πλάνο βάσει του οποίου το συνολικό κόστος κτήσης να δημιουργεί αξία – κυρίως
οικονομικής φύσης - στον πελάτη. Αυτό είναι το αναφερόμενο στη βιβλιογραφία ως
η Οικονομική Αξία του Πελάτη (Economic Value to the Customer – EVC) και
απεικονίζει τη συνολική οικονομική αξία του πελάτη σε όλη
τη ζωή του προϊόντος. Οι προμηθευτές έχουν την ευκαιρία να προσωποποιούν το EVC για κάθε πελάτη τους και να του
προσφέρουν αξία. Συνεχίζοντας το παράδειγμα του αυτοκινήτου δεν είναι και λίγες
οι προσφορές που γίνονται όταν ο πελάτης αποφασίσει την αγορά. Η διαχείριση του
EVC εμπεριέχει δωρεάν σέρβις του
αυτοκινήτου για ένα χρονικό διάστημα, δωρεάν τέλη κυκλοφορίας για ένα ή δύο
έτη, δωρεάν οδική βοήθεια κ.α.
Οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται στον κλάδο τους με διάφορους
τρόπους όπως όταν διαφοροποιούνται για να μπορούν να ικανοποιούν τις ανάγκες
του πελάτη καλύτερα από τον ανταγωνισμό, όταν συνωμοτούν με τους ανταγωνιστές
να περιορίσουν τον ανταγωνισμό ή όταν κινούνται επιθετικά για να καταστρέψουν
τον ανταγωνισμό.
Η ανάπτυξη προτάσεων αξίας και η παράδοσή τους στους πελάτες
είναι ένα από τα σημαντικότερα αντικείμενα της δουλειάς των μαρκετίερ. Ο όρος
πρόταση αξίας αναφέρεται στη ρητή υπόσχεση της επιχείρησης προς τους
πελάτες της ότι αυτό που θα παραδώσει θα είναι ένα σύνολο από οφέλη. Οι επιτυχημένες επιχειρήσεις σύμφωνα
με αντίστοιχες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί εστιάζουν σε τρεις κύριες
κατηγορίες στρατηγικών παράδοσης αξίας
(Value Delivery Strategies) στους
πελάτες. Η εστίαση από μία επιχείρηση μπορεί να γίνει όχι μόνο μέσω μίας από
τις ακόλουθες στρατηγικές αλλά και με συνδυασμό αυτών. Οι στρατηγικές αυτές που
συνοψίζονται στον ακόλουθο πίνακα, αναφέρονται σε:
- Λειτουργική Υπεροχή (Operational Excellence).
- Ηγεσία Προϊόντος (Product Leadership).
- Πελατειακή προσαρμοστικότητα (Customer Intimacy).
Δ. Κοσμάτος (2011) CRM Διαχείριση Πελατειακών Σχέσεων - Αρχές & Τεχνολογίες. (Κεφ. 6.3)